ना. सं. इनामदार (१९२३-२००२)

na sa inamdar

मराठी साहित्यातील ऐतिहासिक कादंबऱ्यांचे अर्ध्वयू ना. सं. इनामदार यांचे लौकिक शिक्षण अर्थशास्त्र (एम..) या विषयातील होते. शासकीय सेवेत त्यांनी राजपत्रित अधिकारी म्हणून काम केले होते. ना. सं. इनामदार यांना लेखनाची पहिल्यापासूनच आवड होती. ऐतिहासिक कादंबरी लिहिण्याआधी दहा वर्षे ते लघुकथा लिहीत होते. 1962 साली त्यांनी पहिली "झेप’’ ही ऐतिहासिक कादंबरी लिहिली. त्यानंतर त्यांची लेखणी अखेरपर्यंत चालूच राहिली होती. त्यांच्या झेप, झुंज आणि मंत्रावेगळा या कादंबऱ्यांना महाराष्ट्र शासनाची उत्कृष्ट साहित्यकृती म्हणून पारितोषिक मिळाले. पुणे महानगरपालिका, क्षत्रिय धनगर समाज-इंदूर यांनी इनामदारांच्या साहित्य सेवेबद्दल त्यांचा मोठा गौरव केला होता. "झुंज’’ या कादंबरीला महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे ह. ना. आपटे पारितोषिक मिळाले.

ऐतिहासिक कादंबऱ्यांचं दालन समृद्ध केल्यानंतर त्यांनी रहस्यकथा, रहस्यकादंबरी हेही प्रकार हाताळले होते. ललित लेखनही त्यांनी काही मासिकांमधून, वृत्तपत्रांमधून केले होते. असा हा वाङ्मयसमृद्ध साहित्यिक कॉन्टिनेन्टल प्रकाशनाचे वैभव आहे. म्हणूनच वाचकांना त्यांच्या समग्र वाङ्मयाची ओळख प्रस्तुत सदरातून आम्ही करून देत आहोत.

zep

झेप (प्रथमावृत्ती 1963)-

ही इनामदारांची पहिली कादंबरी. त्रिंबकजी डेंगळे या दुसऱ्या बाजीरावाच्या कारभाऱ्याच्या जीवनावर लिहिलेली ही ऐतिहासिक कादंबरी आहे. त्रिंबकजी डेंगळे हा हुजऱ्यापासून कारभाऱ्यापर्यंत कसा पोहोचला याचे चित्रण कादंबरीतून पाहायला मिळते. या कारभाऱ्यावर कादंबरी का लिहावी वाटली हे त्यांनी मनोगतात सांगितले आहे. ते म्हणतात, "त्रिंबकजी डेंगळ्याचं जीवन ज्या तऱ्हेनं मी या कादंबरीत रंगवलं आहे ते मराठी वाचकांच्या कित्येक पूर्वग्रहांना धक्का देणारं आहे. ऐतिहासिक व्यक्तीचं आपल्याला अपरिचित असं परंतु इतिहासाशी इमान राखून केलेलं रेखाटन वाचकांना कितपत रुचेल याबद्दल मला उत्कंठा आहे.’’ संशोधन करून, पुराव्यांची शहानिशा करून इनामदारांनी ही कादंबरी लिहिली आहे. ज्या काळात ही कादंबरी आली त्याकाळी या कादंबरीचे मोठ्या प्रमाणावर स्वागत झाले होते. आजही वाचकांनाझेपही कादंबरी मोह घालते.

 Zunj

झुंज (प्रथमावृत्ती 1966)-

झुंजही ना. सं. इनामदार यांची दुसरी ऐतिहासिक कादंबरी. यशवंतराव होळकर यांच्या कारकीर्दीवरची ही कादंबरी आहे. या कादंबरीत यशवंतराव होळकर यांचं केवळ रूढ चरित्र सांगितलेलं नाही किंवा पेशवेकाळाचा इतिहासही सांगितलेला नाही. मराठी वाचकांना यशवंतरावासारख्या कर्तृत्ववान सरदाराची खरी ओळख करून देण्याच्या हेतूने ही कादंबरी लिहिली गेली आहे, हे इनामदारांच्या मनोगतातून स्पष्ट होते. इनामदारांनी या कादंबरीच्या सुरुवातीलायेळकोटहे प्रस्तावनासदृश मनोगत व्यक्त केले आहे, त्यातून ही कादंबरी आपल्याला का लिहावीशी वाटली, त्याचे नेमके बीज कसे रुजले आणि कादंबरी प्रत्यक्षरूपाने कशी अवतरली याचा मोठा मनोरंजक आणि प्रेरक इतिहास स्वत: सांगितला आहे.

 Mantravegla

मंत्रावेगळा (प्रथमावृत्ती 1969)-

दुसऱ्या बाजीरावाची शोकांतिका इनामदार यांनी या तिसऱ्या कादंबरीतून सांगितली आहे. याही कादंबरीला त्यांनी सुदीर्घ प्रस्तावना लिहिली आहे. त्यातून त्यांनी कादंबरीतून मांडलेल्या घटना-प्रसंगांचे पुराव्यासहित विश्लेषण केले आहे. दुसऱ्या बाजीरावाचं खरंखुरं व्यक्तिमत्त्व लोकांना सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे. यावरून असं दिसतं की इनामदार केवळ लिहायची म्हणून ऐतिहासिक कादंबरी लिहीत नाहीत, विशिष्ट जबाबदारीनं कादंबरी लिहीत होते हे जाणवतं. त्यांच्या प्रत्येक ऐतिहासिक कादंबरीला त्यांनी स्वत: प्रस्तावना लिहिली आहे. त्यातून वाचकांना खरा इतिहास काय होता हे कळावा हा त्यांचा प्रामाणिक प्रयत्न होता, हे जाणवते.

 

 Rau

राऊ (प्रथमावृत्ती 1972)-

बाजीराव-मस्तानी ही इतिहासातील लोकविलक्षण भावकथा इनामदारांनीराऊया कादंबरीतून रंगवली आहे. थोरले बाजीराव पेशवे यांचं अवघं आयुष्य रोमहर्षक प्रसंगांनी भरलेलं होतं. तसंच त्यांचं कार्यकर्तृत्वही अत्यंत व्यापक होतं. मस्तानीचं त्यांच्या आयुष्यात येणं अंतर्गत संघर्षाचं बीज घेऊन येणं ठरलं. थोरले बाजीरावांच्या साऱ्या संघर्षाची कहाणी आणि बाजीराव-मस्तानी प्रेमकथा इनामदारांनी आपल्या ओघवत्या शैलीतूनराऊमधे साकारली आहे.

 shahenshah

शहेनशहा (प्रथमावृत्ती 1976)-

प्रदीर्घ आयुष्य आणि प्रदीर्घ काळ सत्ता उपभोगणाऱ्या औरंगजेबावरची ही कादंबरी आजही तितकीच लोकप्रिय आहे. सख्ख्या भावांची हत्या करणारा, बापाला कैदेत टाकणारा क्रूरकर्मा अशी औरंगजेबाची औळख वाचकांना आहे. औरंगजेब जसा क्रूरकर्मा होता, तसाच तो कट्टर धर्माभिमानी होता, जिद्दीचा होता. त्याच्या अतूट निष्ठा, जिद्द या गुणांचे आकर्षण इनामदारांना वाटले त्याभोवतीने त्यांनी ही कादंबरी रचली आहे. माणसातल्या चांगल्या-वाईट गुणांचे अवलोकन करून त्या निरीक्षणाचा उपयोग कादंबरीलेखनात करण्याचे अवघड कार्य इनामदारांनीशहेनशहाया कादंबरीत केले आहे असे दिसते.

 shikast

शिकस्त (प्रथमावृत्ती 1983)-

विधवा व सधवेच्या सीमारेषेवर असणाऱ्या सदाशिवरावाची पत्नी पार्वतीबाईची कहाणी इनामदारांनीशिकस्तमधून सांगितली आहे. पार्वतीबाईची मानसिक आंदोलने त्यांनी अत्यंत भावपूर्णतेने या कादंबरीतून दाखवली आहेत. कोणत्याही काळात स्त्रीचे जीवन उपेक्षितच असते हे पार्वतीबाईच्या व्यक्तिरेखेवरून दिसून येते. व्यक्तीच्या जीवनाचा शोकांत हा इनामदारांच्या आवडीचा, जिव्हाळ्याचा विषय. प्रभावी शैलीमुळे त्यांच्या कोणत्याही कादंबरीतील व्यक्तिरेखा उठावदार झालेल्या दिसतात.

 rajeshree

राजेश्री (प्रथमावृत्ती 1986)-

शिवाजीराजे ही महाराष्ट्रातल्या प्रत्येक लेखकाच्या केवळ जिव्हाळ्याचा नव्हे तर अंतर्मनात रुजलेली व्यक्तिरेखा आहे. कोणत्या ना कोणत्या वाङ्मयप्रकारातून हा विषय मांडलेला दिसून येतो. इनामदारांकडून हा विषय सुटणं शक्यच नव्हतं. पण इनामदारांच्या स्वभावधर्मानुसार त्यांनी सरळ साधं चरित्र या कादंबरीतून सांगितलेलं नाही, तर राजांच्या शेवटच्या सहा-सात वर्षांच्या काळातील घटना-प्रसंगांना कादंबरीतून स्थान दिलं आहे. त्या घटना-प्रसंगांना राजांनी कसकसे तोंड दिले याचं चित्रण कादंबरीत आलं आहे.

 banda

बंड (तृतीयावृत्ती 2015)-

ही कादंबरी खरं तर इनामदारांनीझेपया त्यांच्या पहिल्या कादंबरीच्या आधी लिहिली गेली होती. परंतु प्रकाशित अलीकडेच झाली आहे. 1857च्या बंडावर आधारित अशी ही छोटेखानी कादंबरी आहे. 1857च्या बंडामागच्या प्रेरणा, प्रत्यक्ष उठाव आणि मानवी भावभावनांची गुंफण अशा स्वरूपाचीबंडही कादंबरी वाचकांना निश्चितच आवडेल.

 ghatchakra

घातचक्र (तृतीयावृत्ती 2015)-

ऐतिहासिक कादंबरीकार म्हणून लोकप्रिय असणाऱ्या इनामदारांना रहस्यप्रधान साहित्यलेखनाचंही आकर्षण होतं. त्यांची ही कादंबरी रहस्यप्रधान कादंबरी आहे. शाळेच्या मुख्याध्यापकाच्या खुनाचे रहस्य उलगडणारी कादंबरी उत्कंठावर्धक आहे.

 indraneel

इंद्रनील (तृतीयावृत्ती 2015)-

एकूण 23 गूढकथा असणाऱ्या या रहस्यकथा संग्रहातून इनामदारांनी अनेक विषय हाताळले आहेत. या संग्रहातील कथा केवळ गुन्हेगारीशी किंवा विकृतीशी संबंध असलेल्या नाहीत तर मानवी जीवनातील  गूढता दर्शवणाऱ्या आहेत, हे या कथासंग्रहाचे खास वैशिष्ट्य आहे.

atyant gupt

अत्यंत गुप्त (तृतीयावृत्ती 2015)-

चार दीर्घ रहस्यकथा या संग्रहात आहेत. भारतीय स्वातंत्र्याशी झगडणाऱ्या क्रांतिकारकांशी संबंधित कथा, सरहद्दीवर घडणाऱ्या टॉप सिक्रेटबाबतच्या घडामोडींचं चित्रण करणारी कथा असे वेगवेगळे विषय या कथांमधून इनामदारांनी मांडले आहेत. वाचकांना या कथा निश्चितच आवडतील.

 inamdari

इनामदारी (प्रथमावृत्ती 2001)-

विविध प्रसंगांनिमित्त लिहिलेल्या लेखांमधून निवडक लेख एकत्र करून प्रस्तुत लेखसंग्रह तयार केला आहे. इनामदारांच्या लेखनप्रवासाच्या पूर्वार्धात त्यांनी इतिहासविषयक विविध लेख लिहिले होते. त्यांचे उत्कृष्ट संकलन या पुस्तकात केले आहे. इतिहासप्रेमी वाचकांना विशेष भावतील असा हा लेखसंग्रह आहे